سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

479

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

محمد ، كامل ، شهيد رابع 1150 ه ق / 1737 م 1235 ه ق / 1819 م مولانا حكيم ميرزا محمّد بن غياث احمد خان كشميرى دهلوى در علوم معقول و منقول بىبديل و نيز در طب شاگرد حكيم محمد شريف دهلوى بود و چون در طب مهارت داشت معالج مهاراجهء كشمير شده بود ، لذا به كشميرى شهرت يافت ، در علوم دينى شاگرد سيد رحم على مؤلف بدر الدجى بود بعيد نيست كه از محضر حزين و شيخ علامه محمد حسن نوهء شهيد ثانى كسب فيض كرده باشد . درس و تدريس و پاسخ مسايل دينى از كارهاى روزمرهء او بود . مؤلف نجوم السماء نسخه‌هاى خطّى و دستنوشتهاى او را دربارهء مسايل دينى ديده است و بر آن عقيده است كه حكيم مجتهد بوده باشد . بويژه از عبارت « ختم فقيه » كه مادّهء تاريخ وفاتش مىباشد در اين عقيده راسخ‌تر است . مولانا « كامل » تخلص داشته و با نوشتن جواب تحفهء اثناعشريه براى خود زندگى جاويد باقى گذاشت . عبد العزيز در جواب صواقع ملا نصر اللّه كتابى نوشت و از نظر تقيه به جاى نام اصلى خود از نام غلام حليم استفاده كرد ، امّا از قضاى روزگار در همان زمانى كه عبد العزيز مشغول نوشتن تحفهء اثناعشريه بود ، ميرزا محمّد مشغول نوشتن جواب آن بود و دربارهء اين موضوع نيز نامه‌اى به غفران مآب نوشته بود . عبد العزيز كتابى دربارهء مسألهء طهارت ، خمر و جمع بين الصلاتين نوشت و حكيم اعلى اللّه مقامه آن را رد كرد . كما اينكه در جواب آن غرة الراشدين نوشته شد و حكيم باقر عليخان كتاب معين الصادقين را در جواب كتاب عبد العزيز نوشته است . نزهة اثناعشريه مشتمل بر دوازده جلد است ، اما هنوز دربارهء آن تجديد نظر نشده بود كه يكى از دشمنان به‌طور مرموزانه مولانا را شهيد كرد . مرقد منورش زيارتگاه خاص و عام است . منير شكوه‌آبادى با سرودن قطعه‌اى ضمن اوصاف او مادّهء تاريخ وفاتش را تعيين كرده است : حيف ميرزا محمد محتاط * فلك شرع را همه كامل متكلم ، محدث و افقه * اورع عصر ، عالم و عامل هم حكيم و طبيب و هم شاعر * كامل و هم تخلصش كامل ناصر اهل بيت در دهلى * اثبت و پاك و صادق و عادل نزهت اوست در دوازده جلد * كرد دعواى تحفه را باطل